Dövizli Askerlik: Neden Bu Kadar Pahalı ve Kime Zarar Veriyor?

Yurt dışında yaşayan her Türk erkek için tanıdık bir kabus: dövizli askerlik. Resmi adıyla "dövizle askerlik hizmeti", diasporadaki vatandaşların belirli bir ücret ödeyerek askerlik yükümlülüklerini kısa sürede tamamlamalarını sağlayan bir sistem. Kulağa pratik geliyor — ama pratikte bu sistem, yurt dışındaki Türkleri Türkiye'den koparıyor, aile bağlarını zedeliyor ve topluluk ile anavatan arasındaki köprüyü yıkıyor.

Rakamlar Ne Diyor?

Dövizli askerlik bedeli yıllar içinde dramatik bir artış gösterdi. 2000'li yılların başında birkaç bin euro olan bedel, bugün yaklaşık 6.650 euro'yu buluyor. Bu rakam, ABD'de yaşayan bir Türk için bile ciddi bir yük — özellikle yeni göç etmiş, iş kurma aşamasında olan ya da öğrenci borcu taşıyan gençler için.

Karşılaştırma yapalım: 10.000 euro, ABD'de ortalama bir aile için yaklaşık 2-3 aylık kira bedeli. Bir girişimci için başlangıç sermayesi. Bir öğrenci için bir yıllık yaşam masrafı. Ve bu parayı ödemeyi göze alamayanlar ne yapıyor? Türkiye'ye gidemiyorlar.

Görünmeyen Bedel: Kopuş

Dövizli askerlik bedelini ödeyemeyen binlerce Türk erkeği, yıllarca — bazen on yıllarca — Türkiye'ye adım atamıyor. Bu durum zincirleme bir kopuş yaratıyor:

Aile bağları zayıflıyor: Anne-baba yaşlanıyor, torunlarını göremiyor. Bayramlar, düğünler, cenazeler — hayatın en önemli anları kaçırılıyor. Bir oğul, babasının cenazesine gidemiyor çünkü havalimanında tutuklanma riski var.

Kültürel bağ kopuyor: Türkiye'ye gidemeyen ikinci nesil, anavatanı sadece ekrandan tanıyor. Dil zayıflıyor, aidiyet hissi eriyor. "Ben Türk'üm ama Türkiye'ye gidemiyorum" cümlesi, diasporada şaşırtıcı derecede yaygın.

Ekonomik katkı azalıyor: Türkiye'ye gidemeyen diaspora üyeleri, orada yatırım yapmıyor, gayrimenkul almıyor, turizme katkıda bulunmuyor. Bir kişinin harcayacağı binlerce dolar, ekonomiye akmıyor.

Kimin İçin Var Bu Sistem?

Dövizli askerlik sistemi, teoride savunma bütçesine katkı sağlamak ve eşitlik ilkesini korumak için tasarlandı. Yurt içinde askerlik yapan vatandaşlarla yurt dışındakiler arasında bir denge kurulması hedefleniyor. Ancak pratikte bu denge çoktan bozuldu.

Türkiye'de zorunlu askerlik süresi 6 aya düşürüldü. Bedelli askerlik seçenekleri genişletildi. Profesyonel ordu tartışmaları her seçim döneminde gündeme geliyor. Ama dövizli askerlik bedeli düşmek yerine artmaya devam ediyor. Bu çelişki, sistemi sorgulamayı kaçınılmaz kılıyor.

6.650 euro'luk bedelin ne kadarı gerçekten savunma bütçesine gidiyor? Bu gelir kaleminin toplam savunma harcamaları içindeki payı nedir? Bu sorulara net bir yanıt bulmak güç — ve bu şeffafsızlık, güvensizliği artırıyor.

Diaspora Üzerindeki Psikolojik Baskı

Parasal yükün ötesinde, dövizli askerlik meselesi diasporada ciddi bir psikolojik baskı yaratıyor. Yurt dışında doğmuş ya da küçük yaşta gitmiş gençler, hiç yaşamadıkları bir ülkenin askeri yükümlülüğüyle karşı karşıya kalıyor. Çifte vatandaşlık taşıyan Amerikan-Türk gençleri için bu durum özellikle kafa karıştırıcı.

"Ben 3 yaşında Amerika'ya geldim. Türkçem bile tam değil. Ama Türkiye benden 6.650 euro istiyor" diyen bir genç, Türkiye'ye karşı nasıl bir duygu besleyecek? Bu sistem, anavatan sevgisini mi pekiştiriyor, yoksa küskünlük mü yaratıyor?

Diğer Ülkeler Ne Yapıyor?

Karşılaştırmalı bir bakış, Türkiye'nin yaklaşımının ne kadar istisnai olduğunu ortaya koyuyor:

İsrail: Yurt dışında yaşayan vatandaşlara muafiyet veya erteleme seçenekleri sunuyor. Diaspora ile bağı koparmamak stratejik bir öncelik.

Güney Kore: Zorunlu askerlik var ama yurt dışı vatandaşlar için esnek düzenlemeler ve muafiyet kriterleri mevcut.

Yunanistan: Dövizle askerlik benzeri bir sistem var ama bedel çok daha makul seviyelerde.

Bu ülkelerin ortak noktası, diaspora ile bağı korumayı bir ulusal çıkar olarak görmesi. Türkiye, 6-7 milyonluk diasporasını — dünyanın en büyük Türk topluluklarından birini — bu konuda kaybetme riskiyle karşı karşıya.

Alternatif Modeller

Dövizli askerlik sisteminin tamamen kaldırılması en radikal seçenek. Ama daha ılımlı ve yapıcı alternatifler de mümkün:

Gelire orantılı bedel: Sabit bir rakam yerine, kişinin bulunduğu ülkedeki gelirine orantılı bir bedel belirlenebilir. Bu, yeni mezun bir öğrenci ile köklü bir iş insanını aynı kefeye koymaz.

Topluluk hizmeti seçeneği: Para yerine, diasporada Türk toplumuna yönelik gönüllü çalışma ile yükümlülük tamamlanabilir. Türkçe öğretmenliği, topluluk organizasyonu, mentörlük gibi katkılar.

Yaş sınırı muafiyeti: Belirli bir yaşın üzerindeki vatandaşlar için otomatik muafiyet. 38 yaş sınırı var ama uygulama karmaşık ve bürokratik.

Taksitlendirme: En azından bedelin uzun vadeli taksitlerle ödenmesine olanak tanınması, anlık mali yükü hafifletir.

ABD'deki Türk Toplumuna Etkisi

ABD'deki 241.000'den fazla (gerçek rakam muhtemelen 500.000'e yakın) Türk kökenli nüfusun önemli bir kısmı bu sorundan doğrudan etkileniyor. ABD vatandaşlığı alan Türkler bile, Türk vatandaşlığından çıkmadıkları sürece bu yükümlülükle karşı karşıya.

Bu durum, ABD'deki Türk derneklerinin, lobicilik kuruluşlarının ve sivil toplum örgütlerinin gündemine daha güçlü bir şekilde girmeli. ATAA, TCA ve diğer kuruluşlar, bu konuyu Ankara ile diplomatik kanallardan ele alabilir.

Sonuç: Köprü mü, Duvar mı?

Dövizli askerlik sistemi, mevcut haliyle Türkiye ile diasporası arasında bir köprü değil, bir duvar işlevi görüyor. Her yıl artan bedel, her yıl daha fazla insanı Türkiye'den uzaklaştırıyor. Ve bir kez kopan bağ, kolay kolay yeniden kurulmuyor.

Türkiye, 21. yüzyılda diasporasını bir yük değil, bir güç olarak görmeli. ABD'deki Türk doktorlar, mühendisler, girişimciler, akademisyenler ve sanatçılar, Türkiye'nin en değerli elçileri. Onları 6.650 euro'luk bir faturayla karşılamak, kısa vadeli bir gelir sağlarken uzun vadede telafisi güç kayıplara yol açıyor.

Bu tartışmanın artık sessizce sürdürülmesinin zamanı geçti. Diaspora olarak sesimizi yükseltmeli, somut öneriler sunmalı ve bu konuda değişim talep etmeliyiz. Çünkü mesele sadece para değil — mesele aidiyet, aile ve gelecek.

Tamer Hardy, ABD'de yaşayan bir Türk-Amerikan gazeteci ve topluluk aktivisti. Diaspora hakları ve göçmenlik politikaları üzerine yazıyor.